Özbekistan’da Yeni Anayasa Sonrası İlk Genel Seçim Başladı
Özbekistan’da yeni anayasanın kabul edilmesinin ardından düzenlenen ilk genel seçimde, yaklaşık 20 milyon kayıtlı seçmen, Yasama Meclisi ile il ve ilçe belediye meclisleri üyelerini belirlemek üzere oy kullanmaya başladı. Seçim süreci, yerel saatle 08.00’den 20.00’ye kadar devam edecek.
Seçimlerde 875 Aday Yarışıyor
Bu seçimlerde, İlk defa çoğunlukçu ve orantılı nispi temsil sistemine göre 150 sandalye için 875 aday yarışacak. Adaylar arasında Milli Yükseliş Demokrat Partisi, Halk Demokrat Partisi, Liberal Demokrat Partisi, "Adalet" Sosyal Demokrat Partisi ve Ekoloji Partisi yer alıyor. Orantılı nispi temsil seçim sistemine göre seçilmesi planlanan 75 milletvekili için 500, çoğunlukçu seçim sistemine göre belirlenecek 75 milletvekilliği için ise 375 aday mücadele ediyor.
Seçmenler 10 Bin 717 Sandıkta Oy Kullanıyor
Yurt içinde 20 milyon kayıtlı seçmenin 75 seçim bölgesinde yer alan 10 bin 717 sandıkta oy kullanması mümkün. Yurt dışında yaşayan Özbek vatandaşları için Türkiye’nin de dahil olduğu 39 farklı ülkedeki diplomatik temsilciliklerde toplam 56 sandık kurulmuş durumda.
Seçim sürecini, 50’den fazla ülke ve aralarında Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT), Dünya Seçim Organları Birliği (DSOB), Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ile Türk Devletleri Teşkilatının da bulunduğu kuruluşlardan yaklaşık 1000 uluslararası gözlemci takip ediyor. Kesin olmayan resmi sonuçların yarın açıklanması bekleniyor.
Seçim Kazananı Başbakan Adayını Seçme Yetkisine Sahip Olacak
Özbekistan, başkanlık sistemi ile yönetiliyor ve parlamento iki kısımdan oluşuyor: Yasama Meclisi ve Senato. Yasama Meclisi alt kanat olarak 150 milletvekili bulundururken, Senato üst kanat olarak üç ayda bir toplanıyor ve 65 üyeye sahip. Seçilen il meclisleri, gelecek ay yapılacak toplantılarda, bölgelerini Senatoda temsil etmek üzere senatörleri seçecek. Ülke genelindeki 14 bölge her biri 4’er senatör ile temsil edilirken, 9 senatör ise Cumhurbaşkanı tarafından atanacak.
Yeni yasaya göre, milletvekili adayı listesine parti üyesi olmayanların da dahil olabileceği belirtildi. Seçimlerde en fazla oy alan parti, başbakan adayını belirleme ve devlet başkanına onaylanması için sunma hakkına sahip olacak.
Bu seçimlerde yürürlüğe giren seçim yasası ile birlikte, Yasama Meclisi seçimleri çoğunlukçu ve orantılı nispi temsil sistemine göre gerçekleştirilmektedir. Önceden, oyların çoğunluğunu alan adayların seçilmiş sayıldığı çoğunlukçu sistem uygulanmaktaydı; ancak yeni yasa ile tüm adayların siyasi partileri de temsil etmesi gerektiği kaydedildi.
Yasama Meclisi tarafından kabul edilen "çoğunlukçu ve orantılı nispi temsil" sistemine geçiş yasası, 24 Kasım 2023’te Senato tarafından onaylanmış ve Cumhurbaşkanı tarafından Aralık 2023’te imzalanarak yürürlüğe girmişti. Önceki parlamento seçimlerinde, Yasama Meclisi’nde belirli miktarda sandalye kazanan partiler arasında, Liberal Demokrat Partisi 53, Milli Yükseliş Demokrat Partisi 36, "Adalet" Sosyal Demokrat Partisi 24, Halk Demokrat Partisi 22 ve Özbekistan Ekoloji Partisi de 15 sandalyeye sahipti.
