İktisat tarihçisi Prof. Dr. Şevket Pamuk, uluslararası bir haber kanalında Daron Acemoğlu ve iki meslektaşının kazandığı Nobel Ödülü hakkında değerlendirmelerde bulundu. Prof. Pamuk, global iktisat politikalarındaki değişen dinamiklere de dikkat çekti.
Ödülün sürpriz olmadığını vurgulayan Pamuk, “Bu ekip, yirmi beş yılı aşkın süredir çeşitli makaleler ve kitaplar yayınladı. Bu ödül beklenen bir gelişmeydi ve bu yıl gerçekleşti. Bu ekibin eserleri gerçekten çığır açıcı niteliğe sahip” şeklinde konuştu.
“Sömürgelerin Farklı Gelişmeleri”
Nobel ödülünü kazanan teorinin analizi üzerine görüşlerini paylaşan Pamuk, şu şekilde belirtti:
“Bu bilim insanları uzun vadeli ekonomik büyüme açısından ülkeler arasındaki farklılıkların nedenlerini ve bu farklılıkların neden kalıcı olduğunu cevaplamaya çalıştılar. 1980’lere kadar iktisat disiplini şu tespitlerde bulunuyordu; fiziksel yatırım yapıldığında ve eğitime önem verildiğinde büyüme hızı artar. Ancak bu disiplin, ‘neden bir ülkede yatırım oranının daha yüksek olduğu, eğitime neden daha fazla yatırım yapıldığı ve neden belirli sektörlere yatırım yapılıp diğerlerinin ihmal edildiği’ sorularına cevap vermiyordu.
Nobel ödülü alan bu ekip, yukarıda belirtilen sorulara yeni ve ampirik yanıtlar geliştirdi. Siyaset bilimi ile tarih kullanarak kavramsal çerçeve ve veriler sundular. Bu ekip, sömürgelerin tarihindeki uzun vadeli gelişmelere bakarak, sömürgelerin ekonomik gelişimlerinin birbirinden farklı olduğunu ortaya koydu. Bir noktayı unutmamalıyız ki; ABD ve Avustralya da birer sömürgeydi. Ancak bu iki ülkenin uzun vadeli gelişimi diğerlerinden belirgin şekilde farklılık gösterdi. Sömürgeler arasındaki bu farklılıklardan hareket ederek, kurumların, ekonominin ve siyasetin işleyişinin önemini vurguladılar. Kurumlar, kurallar, hukuk ve demokrasi üzerinde durarak; iktisadi kalkınma açısından demokrasinin, otoriter rejimlere göre daha başarılı sonuçlar verdiğini söylediler. Yeni bir kavram da geliştirdiler: Kurumlar kapsayıcı veya dışlayıcı olabilir. Bu ayrım, sömürge geçmişi olan ülkeler için değil, tüm ülkeler için geçerlidir. Türkiye’nin de bu ekibin ortaya koyduğu kavramlardan öğreneceği çok şey var.”
“Piyasa Yanlısı Dönemin Sonu”
Pamuk, Nobel ile ilgili değerlendirmesini takiben, dünya genelindeki ve Türkiye’deki iktisat politikalarındaki gelişmelere de dikkat çekerek, piyasa odaklı döneminin sona erdiğini ve devletin ekonomide daha etkili bir rol almaya başladığını ifade etti.
Pamuk’un konuşmasında öne çıkan noktalar şöyle:
1980’lerden itibaren dünya ve Türkiye, yeni bir iktisat politikası paradigması kabul etti. Bu dönemde piyasa öncelik kazandı. Yaklaşık kırk beş yıllık bu paradigma en başta ABD ve Avrupa tarafından terk edilme aşamasına geldi. O piyasa yanlısı dönem sona eriyor. Bunun yanında, yalnızca ekonomik gelişme açısından değil, örneğin ABD’nin Avrupa ile Çin ile rekabeti ve iklim değişikliği mücadelesi bağlamında da devletin ekonomide daha aktif ve etkin bir rol alacağı bir model gündeme gelmeye başladı. Dünya yeni bir döneme giriyor. Bu durumun, Türkiye gibi ülkeler için önemli riskleri olacaktır. Ülkemizde, yirmi ile otuz yıl arasında, özellikle son on beş yılda devletin ekonomi içindeki rolü sağlıklı bir gelişme göstermedi. Devlet müdahaleciliği, en yetkin ve başarılı firmaları desteklemekten çok, iktidara yakın gruplara avantaj sağlamak yönünde gelişti. Eğer bu devlet anlayışıyla devam edersek, sorunlarımız daha da derinleşecektir. Daron Acemoğlu ve arkadaşlarının hukukun üstünlüğü ile kurallar üzerine yaptığı vurgu ile, önümüzdeki dönemde hukukun üstünlüğünü ve istikrarlı ekonomik gelişmeleri destekleyici ilkeler ile daha yeni ve etkin bir devlet anlayışını bir araya getirmemiz gerekmektedir. Bu kolay değildir. Kolay olmadığı için her ülke ekonomik kalkınma yolunda aynı başarıyı gösterememektedir. Önümüzdeki dönem Türkiye’nin, giderek artıran sorunlara yanıt vermesi ve dünya gelişmelerini doğru bir şekilde değerlendirmesi gerekecek. Ayrıca, içerideki ödevlerin de yerine getirilmesi gerekiyor.”
“Çin’in Ayrı Durumu”
Pamuk, Nobel ödülü kazanan teori bağlamında Çin hakkında gelen eleştirilerle ilgili şu ifadeleri kullandı:
“Nobel komitesinin açıklamasında da belirtildiği gibi, Çin’in son kırk – elli yıldır gelişmesi bu teoriden bir miktar ayrı değerlendirilmektedir. Bu ekibin çalışması ve Nobel Komitesi’nin açıklamaları gösteriyor ki; ‘elbette istisnalar vardır, ama genel tabloya bakıldığında, demokrasi ve hukukun üstünlüğü çerçevesindeki ülkeler daha başarılı olmuştur’. Teorik olarak, tüm ülkeler için bu kural mutlak değildir, ancak demokrasiye yönelen ülkelerin daha iyi sonuçlar elde ettiği net bir şekilde ifade edilmektedir.”
