Rusya’nın Doğal Gaz Tedarikindeki Düşüş
AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, Ukrayna savaşı öncesinde Avrupa Birliği’nin (AB) en büyük doğal gaz tedarikçisi konumunda bulunan Rusya, yaklaşık yarım yüzyıl süren boru hattı yatırımlarıyla 2022 yılına kadar AB’deki pazar payını yüzde 40 seviyesine kadar çıkarmıştı.
Yaptırımlar nedeniyle müşterilerini ABD, Katar ve Norveç gibi sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikçilerine kaptıran Rusya, geçtiğimiz yıl AB’ye yaklaşık 15 milyar metreküp doğal gaz sevk ederken, bu hacim 2021 yılında 201,7 milyar metreküp olarak kaydedilmişti. Boru hatlarıyla doğal gaz tedarikinde tekel konumunda bulunan Rus enerji şirketi Gazprom’un AB’deki müşteri portföyünde Macaristan, Slovakya ve Avusturya yer alıyordu. Avusturyalı şirket OMV, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, Gazprom’un 16 Kasım itibarıyla doğal gaz sevkiyatını durdurduğunu bildirmişti.
Gaz Fiyatları Yükseliyor
Avrupa’da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF’de işlem gören aralık vadeli kontratlarda gaz fiyatları söz konusu gelişmelerin ardından yükselişe geçti. Gaz fiyatları megavatsaat başına 47 euro seviyesine çıkarak son bir yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Ukrayna Transit Sözleşmesi Üzerine Gelişmeler
Rusya ile Ukrayna arasında 2019 yılında imzalanan ve 31 Aralık itibarıyla sona erecek doğal gaz transit anlaşmasına ilişkin iki ülke arasında müzakerelerin yapılmaması, Avrupa’daki doğal gaz fiyatlarını artıran bir diğer unsur olarak öne çıkıyor.
Sovyetler Birliği döneminde inşa edilen Urengoy-Pomari-Ujgorod Boru Hattı, Sibirya’nın batısında çıkarılan doğal gazı Avrupa’ya Ukrayna üzerinden iletmek üzere Rusya’nın Suca şehrine taşımaktadır. Bu boru hattı üzerinden Slovakya’ya giden gaz, buradan Avusturya’ya ve Macaristan’a ulaştırılmaktadır. Avrupa’ya giden Rus doğal gazının yaklaşık üçte birinin geçtiği Sohranivka dağıtım noktasında sevkiyat, Ukrayna tarafından Mayıs 2022’de durdurulmuşken, gaz sevkiyatı sadece Suca noktasından devam etmektedir.
Ukrayna Bakanlar Kurulu, Rus doğal gazının Ukrayna üzerinden Avrupa’ya aktarımını sağlayan anlaşmanın 2024 sonrası için uzatılmayacağını duyurdu. Ukrayna yönetiminin 2023 sonu için yayımladığı verilere göre, boru hatlarıyla ülke üzerinden Avrupa’ya taşınan Rus gazı miktarı geçen yıl 2022’ye kıyasla yaklaşık yüzde 28 azalarak 15 milyar metreküpe gerilemiştir. Bu sözleşme sayesinde, Ukrayna’nın yılda 1 milyar dolar, Gazprom’un ise yılda 3 milyar dolar gelir elde ettiği tahmin ediliyor.
Gazprom’un Kaybı ve Yeni Stratejiler
Rus gazını Avrupa’ya taşıyan ana boru hatları Kuzey Akım 1, Kuzey Akım 2 ve Yamal-Avrupa projesi atıl duruma düşerken, Ukrayna’dan sevkiyat yapılan iki boru hattından birisi de devre dışı kalmıştır. Gazprom, 1999’dan bu yana ilk defa geçen yılı zararla kapatırken, Ukrayna üzerinden sevkiyatın durması durumunda alternatif güzergahlar üzerinde çalışmalar yürütmektedir.
Rusya Devlet Başkanı, 5 Eylül’de yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın sözleşmesini uzatmaması halinde TürkAkım boru hattı üzerinden sevkiyatın artırılabileceğini belirtmiştir. TürkAkım üzerinden sevkiyatın artırılması amacıyla Türkiye ile Rusya arasında çalışmalar devam ederken, Rus enerji şirketleri LNG ihracat kapasitesini artırma hedefindedir. Ancak ABD’nin Rus LNG sektörüne yönelik yaptırımları bu alandaki gelişmeleri etkilemektedir.
Rusya’nın Asya-Pasifik İle İlişkileri
Batılı ülkelerle yaşanan kopuş sürecinin ardından, Asya-Pasifik ülkeleri, Rus doğal gaz sektörünün stratejik gelişiminde önemli bir rol oynamaya başladı. Gazprom, Asya’nın en büyük gaz ihracatçıları arasında yer alırken, Rusya’nın bu bölgeye sevkiyatı Sahalin-2 adlı LNG projesi ve Sibirya’nın Gücü boru hattı aracılığıyla sağlanmaktadır. Ancak uzmanlar, doğal gazda Asya-Pasifik’e yönelmenin lojistik maliyetlerde artışa neden olabileceği ve Asyalı alıcıların Rusya’nın alternatifsiz kalacağının farkında olduğunu vurgulamaktadır.
